Reageer
8

Jansen de Wit

Vrouwen spelen een voorname rol bij ‘Jansen de Wit Kousenfabriek’ uit Schijndel. Niet alleen omdat Martinus Jansen ook zijn vrouw Catharina de Wit in de bedrijfsnaam vermeld, hetgeen toch wel bijzonder is begin twintigste eeuw. Maar ook omdat er veel vrouwen werken, wat in het boerendorp toch wel voor opschudding zorgt. Want zeg nou zelf, meisjes die in een fabriek werken komen natuurlijk nóóit aan de man!

Van Woensel naar Schijndel

Martinus Jansen begint in 1830 in het Tongelre een kleine kousenbreierij. Niet dat hij zelf de grove wollen kousen breit, hij besteedt het werk uit aan een aantal thuisbreisters. Met een hondenkar gaat hij bij ze langs om garens te brengen en de kousen op te halen.  
Zijn jongste zoon Martinus is ook kousenmaker. Hij trouwt in 1892 met Catharina de Wit, vestigt zich in Woensel en begint een kousenhandel en textielververij. Voor de zeer fijne priesterkousen die hij produceert schaft hij een speciale, moderne weefspoel aan. Samen met zijn vrouw begint hij tevens een eigen breierij, ‘Machinale Brijerij M. Jansen de Wit’.

In 1910 werken er 70 - voornamelijk vrouwelijke-  personeelsleden in de fabriek en 50 thuis. Door de groei van Philips in Eindhoven is het steeds moeilijker om aan arbeidskrachten te komen. Daarom wijken ze in 1914 uit naar Schijndel, een boerendorp met behoorlijke verbindingswegen zoals de spoor- en tramlijn en de Zuid-Willemsvaart in de buurt.

Productie van panty's bij Jansen de Wit (coll. BHIC)

'De Sok'

In 1915 gaan de eerste meisjes in Schijndel als kousenbreister aan de slag. Een nieuwe fabriek verrijst kort daarna in de Hoofdstraat. ‘M. Jansen-de Wit, Stoomkousenfabriek NV’ prijkt op de gevel. In de volksmond heet de fabriek al ‘De Sok’. De vier zonen Martien, Hendricus, Matthieu en Willibrord nemen langzamerhand de leiding over.

Begin jaren twintig hebben de grove kousen hun langste tijd gehad als uit de VS kunstzijde (rayon) overwaait, de voorloper van nylon. Jansen- de Wit (JédeWé) schaft nieuwe machines aan om deze fijne draden te kunnen verwerken. De rokken worden korter, tot op de knie of soms zelfs erboven. Hierdoor raken ook de huidkleurige ‘sjanskousen’ - die de illusie van blote benen wekken - in de mode. Evenals de met dessins versierde kousen.

Vlak voor de Tweede Wereldoorlog werken er zo’n 1500 mensen in de fabriek . Daarvan is na de bevrijding van Schijndel in 1944 niet veel meer over. Voortvarend herbouwen ze de kousenfabriek en breiden meteen uit met een ververij. Nu kunnen ze de kousen ook in verschillende kleuren verven.

Grootste kousenfabriek van Europa gaat ten onder

Na de oorlog raken bij de vrouwen de nylon kousen in zwang, later gevolgd door de panty. Voor de mannen breien ze sokken met merknamen als Mahama (Matthieu, Harry en Martien - voornamen directieleden). Mede door de groeiende economie en de welvaart groeit Jansen de Wit uit tot de grootste kousenfabriek van West-Europa. Begin jaren ‘50 als Jansen de Wit ruim 2000 personeelsleden telt, zijn er in Schijndel niet meer genoeg arbeiders voorhanden. Ze breiden uit met ateliers in omliggende plaatsen zoals Uden, Veghel, Geldrop, Sint-Oedenrode en Boxmeer. In de jaren zestig halen ze gastarbeiders uit Spanje.

Het predicaat ‘Koninklijk’ wordt in 1955 aan de bedrijfsnaam toegevoegd, bij het 125-jarig jubileum (1830). Ze vieren in dat jaar tevens dat ze 40 jaar in Schijndel zitten.

Begin jaren 70 krijgt Jansen de Wit concurrentie van goedkopere buitenlandse kousen. Met ook nog de economische- en oliecrisis belanden ze in de rode cijfers. De regering biedt financiële steun op voorwaarde dat ze fuseren met een kousenfabriek in Emmen. Als in 1977 de staatssteun stopt gaan ruim 2000 boze Schijndelnaren de straat op om samen met de burgemeester te protesteren.

In 1985 volgt het faillissement. Het gehele fabriekscomplex valt ten prooi aan de sloop. Nu herinnert enkel het Jansenpark met de vijver in de vorm van een sok, in 1955 aangelegd tegenover het toenmalige fabriekscomplex, aan dit ooit zo bloeiende bedrijf.

Reacties

Mariët zei op 15 september 2020 om 12:59

Een begrip voor Schijndel en omgeving. Zoveel mensen die daar hun werk hadden.

Jan van den Dungen zei op 18 september 2020 om 08:31

Jansen de Wit reikt e in Brabant veel verder dan Schijndel. Het bedrijf had ook jarenlang ateliers in o.m. Budel en Luyksgestel.

BHIC Mariët zei op 18 september 2020 om 10:17

Dat klopt inderdaad, Jan. Bedankt voor deze aanvulling. Voor Schijndel was het een van de belangrijkste werkgevers, zou dat voor Budel en Luyksgestel ook zo geweest zijn?

Jan van den Dungen zei op 19 september 2020 om 08:53

In december 1963 vestigde de Kousen- en Sokkenfabriek M. Jansen de Wit B.V. uit Schijndel zich in Luyksgestel. Het bedrijf nam haar intrek aan de Rijt nr. 18 in het in 1957 gebouwde confectiefabriekje Etevo van de familie Smitshuis, dat er slechts enkele jaren in had gezeten. Veel meisjes en vrouwen vonden bij Jansen de Wit voor het eerst in de bestaansgeschiedenis van het dorp op deze schaal en in eigen plaats emplooi. Ook het werken in één atelier had op deze tienermeiden een louterend effect door ‘onder elkaar’ naar volwassenheid te groeien, anders dan in de beslotenheid van de grote gezinnen waaruit zij afkomstig waren. Kwartiermaker en vestigingsdirecteur was de heer Freek Pril, die zich met zijn gezin bestaande uit vrouw, twee zoons en een dochter vanuit Eindhoven eveneens in december 1963 in Luyksgestel vestigden. Zij vertrokken echter half 1973 al tussentijds naar Tunesië. In januari 1977 vond te Schijndel een grote actie plaats tegen sluiting van het bedrijf, echter tevergeefs. Ook Luyksgestel ging toen dicht.

BHIC Mariët zei op 21 september 2020 om 08:40

Wat mooi om te lezen Jan, dat ook in Luyksgestel dus dit bedrijf voor werkgelegenheid zorgde, maar ook voor veel meisjes een weg naar de buitenwereld bood.

Jeanne Melters zei op 10 november 2020 om 16:09

In de jaren 1950/60 werkte ik bij de Eindhovense
Drukkerij en daar werd reclamedrukwerk voor JansendeWit gedrukt.

BHIC Mariët zei op 16 november 2020 om 19:01

Bedankt voor je reactie Jeanne, kun je je misschien nog een specifieke reclame van hen herinneren?

 

Reactie toevoegen

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.