Textiel

Tot midden 19e eeuw was de textielproductie de enige echt belangrijke industrie van Noord-Brabant. Tilburg vormde het belangrijkste centrum van de wolstoffenindustrie, gevolg door Eindhoven en Geldrop. In hoofdzaak werd voor de binnenlandse markt geproduceerd; met name de bestellingen voor het leger en de marine waren belangrijk. Helmond vormde ondertussen het centrum van de katoenindustrie en deze was robuust genoeg om met Twente te kunnen concurreren. Ten slotte werden in Breda op traditionele wijze tapijten geproduceerd.

De groei van de textielindustrie

De productie van textiel nam tot eind 19e eeuw nog de vorm aan van thuisnijverheid, maar geleidelijk aan vonden steeds meer fases van het productieproces fabrieksmatig plaats. Het spinnen en vollen gebeurde in de fabriek; het weven thuis. Innovatie verliep aanvankelijk traag, maar vanaf 1870 werd de productie uitgebreid en zorgde de invoer van stoomweefgetouwen voor ingrijpende veranderingen in het productieproces.

De Brabantse textielindustrie was sterk onderhevig aan nationale en internationale economische schommelingen. Na een crisisperiode in de jaren 1880-1890 maakte de sector een sterke bloei door. De oprichting van de Weefschool in Tilburg leidde bovendien tot betere aanpak door fabrikanten. Eind 19e eeuw vond als gevolg daarvan op grote schaal mechanisatie plaats en werd het aanbod aan geproduceerde stoffen sterk uitgebreid. Zo verbeterde de concurrentiepositie van Brabantse fabrikanten op de buitenlandse markt sterk.

Roerige tijden

De Tilburgse wolstoffenindustrie had betrekkelijk weinig last van de Eerste Wereldoorlog. Buitenlandse handel werd opgevangen door toegenomen binnenlandse afname, met name door het leger. De Helmondse katoenindustrie ondervond daarentegen door terugval in de aanvoer van grondstoffen ernstige problemen. Beide industrietakken kregen ook in de jaren '20 te maken met krimp als gevolg van het protectionistische beleid van andere landen en toegenomen buitenlandse concurrentie. De handel met Nederlands-Indië bleek te gering om deze tegenslagen te compenseren. Er volgde een korte periode van herstel, waarbij de invoer van de elektromotor opnieuw zorgde voor ingrijpende veranderingen in het productieproces. Begin jaren '30 sloeg echter de wereldwijde Grote Depressie hard toe in de Brabantse textielindustrie.

Hoewel met name de Tilburgse wolstoffenfabrieken tijdens de Tweede Wereldoorlog weinig materiële schade ondervonden, was een deel van hun machinepark naar Duitsland afgevoerd. Waar ze na de oorlog nog mee werkten, bleek bovendien sterk verouderd. Veel arbeidskrachten waren weggevallen, met als gevolg een dalende productie.

Teloorgang

Desondanks kende de Brabantse textielindustrie in de jaren '50 nog een laatste bloeiperiode. Noord-Brabant was in 1950 nog altijd het landelijke centrum van de textielindustrie, met Tilburg, Helmond, Eindhoven en Geldrop voorop als belangrijkste plaatsen. Daarna zette een periode van snelle teloorgang in. De stijgende invoer van uit lagelonenlanden leidde tot een snelle verslechtering van de concurrentiepositie van Brabantse ondernemers. Bovendien nam ook de binnenlandse vraag naar wollen stoffen snel terug terug door veranderende kleedgewoonten, het steeds grotere gebruik van dekbedden in plaats van wollen dekens en de opkomst van de centrale verwarming.

De Brabantse textielindustrie kromp en evolueerde in deze periode van een arbeidsintensieve naar een kapitaalintensieve sector die zich richtte op het hogere marktsegment. Kwaliteit, niet kwantiteit, werd steeds meer de speerpunt.