Motte gij un stukske kwatta? De naam Kwatta is bij de oudere generatie in Breda synoniem geworden met een chocoladereep. Soms hebben ze er zelf ook gewerkt, de cacao- en chocoladefabriek Kwatta is voor de Tweede Wereldoorlog namelijk de grootste werkgever van Breda en omstreken.

Kwatta cacao (Foto: Alf van Beem. Bron: Wikimedia)

Van Suriname naar Breda

Joost van Emden, zoon uit een van de grootste en invloedrijkste plantersfamilies van Suriname, wordt met 22 jaar  al directeur op de suikerrietplantage van zijn familie. Als het einde van de slavernij in zicht komt doen ze de suikerrietplantages van de hand. Daar valt immers geen goud geld meer mee te verdienen. Met zijn broers stapt Joost over op cacao; ze kopen in 1865 twee cacaoplantages bij Paramaribo, de Kwatta en de Maalstroom. Als er lepra op de plantages uitbreekt vlucht hij met zijn gezin naar Nederland.

In Breda begint hij in 1883 een chocoladefabriek samen met banketbakkerij P.A. de Bont (van De Faam). Een jaar later wordt de firma alweer ontbonden en gaat Van Emden alleen verder onder de naam ‘N.V. Stoom Cacao- en Chocoladefabriek Kwatta’.

Na het overlijden van Joost van Emden nemen de Rotterdamse gebroeders Stokvis in 1893 het bedrijf en het beheer van de Surinaamse plantages over. De chocoladefabriek wordt gemoderniseerd en uitgebreid.

Verpakte reep

De grote doorbraak voor Kwatta komt met de introductie in 1907 van een verpakte chocoladereep. Terwijl concurrenten failliet gaan door de crisis in de cacao-industrie – met hoge grondstofprijzen tot gevolg -  weet Kwatta hiermee te overleven. De verpakte chocoladereep valt zo goed in de smaak bij soldaten dat het leger de grootste afnemer wordt. In elke kazerne is ie te koop. Zodoende krijgt de reep de naam ‘Manoeuvre Chocolaad’. Op de verpakkingen staan afbeeldingen van soldaatjes, die je kunt uitknippen en sparen. Met vijf soldaatjes krijg je of een gratis reep of een tinnen soldaatje. De spaaractie is een groot succes. In een tijd van oorlogsdreiging zijn de tinnen soldaatjes populair.

Kwatta groeit en het komt dan ook goed uit dat ze het fabrieksgebouw van  buurman (en medeoprichter van Kwatta), P.A. de Bont aan de Middellaan kunnen overnemen. Het blijkt een goede timing want grote orders komen eraan. In de zomer van 1914 worden 200.000 mannen gemobiliseerd. Nederland blijft neutraal in de oorlog en Kwatta kan daardoor de handel met Engeland uitbreiden. Bij soldaten in de loopgraven is de chocoladereep, bij gebrek aan andere voedingsmiddelen, erg in trek. Kwatta groeit hierdoor snel. Werken er in 1905 nog maar 30 mensen in de Kwattafabriek, in 1917 zijn dat er bijna 1000.

Niet alleen chocolade

Naast de ‘Manoeuvre Chocolaad’ produceert Kwatta heel veel andere snoep- en chocoladeproducten. Nu de chocoladereep volksvoedsel is geworden ligt er een grote afzetmarkt in het verschiet.

In 1921 bouwen ze een hypermoderne fabriek erbij in Princenhage, waar ze biscuits gaan maken. En er volgen fabrieken in België, Duitsland en Frankrijk. De Nederlandse fabrieken bieden in de jaren dertig werk aan circa 700 mensen, het hele concern telt bijna 1700 personeelsleden. Op de werkvloer heerst een strenge hiërarchie. De mensen op kantoor komen nooit in de fabriek. Op snoepen staat een boete en op iets meenemen volgt ontslag.

Tijdens de economische crisis van de jaren dertig heeft ook Kwatta het zwaar te verduren. Volwassen werknemers worden ontslagen en vervangen door goedkopere jonge arbeidskrachten. En de lonen zijn altijd al aan de lage kant geweest bij Kwatta. Goede arbeidsvoorwaarden zijn bij de grootste werkgever in Breda ver te zoeken.

De Kwattarepen zijn te koop in de smaken bitter, melk en volle melk. Hoewel Kwatta inmiddels synoniem is met chocolade, krijgen ze steeds meer concurrentie van o.a. Mars en Snickers. De slogan ‘Aller oogen zijn gericht op Kwatta’ krijgt de aanvulling ‘Kwatta houdt al zijn concurrenten onder de duim’.

Kwatta fabriek in Breda (foto: Anefo, coll. Nationaal Archief)

Concurrentie wordt de ondergang

Na de Tweede Wereldoorlog zet de neergang in. Leveranciers van cacaobonen, zoals Ghana, gaan zelf chocolade maken. En ook de Oostbloklanden, die eerst hun chocolade in Nederland kopen, beginnen nu zelf chocoladefabrieken. De overlevingsstrategie is het overnemen van bedrijven; ze gaan zelfs kant- en klaarmaaltijden en pinda’s produceren. Het mag niet baten, begin jaren 70 valt Kwatta ten prooi aan het Belgische Continental Sweets. De fabrieken in Breda sluiten hun deuren. In België blazen ze het merk nieuw leven in met Kwatta chocopasta. In 2002 komt het in handen van Heinz.

In het straatbeeld van Breda herinnert niets meer aan Kwatta; de fabrieken zijn eind jaren zeventig afgebroken. In Paramaribo daarentegen heb je de Kwattaweg, een belangrijke verkeersader die voorbijgangers nog dagelijks attendeert op de plantages en slavernij van weleer.

Reactie toevoegen

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.

Beperkte HTML

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.